English version

MNIEJSZOŚĆ - grupa ludności danego państwa różniąca się od większości jego obywateli swą przynależnością narodową, rasową, językową lub wyznaniową (religią)

 

Mniejszości narodowe (etniczne) pojawiły się w wyniku naturalnego ruchu ludności w ciągu wielu lat, zmian granic państwowych lub wskutek powstania państw wieloetnicznych.

Polska kilkakrotnie w swoich dziejach była państwem wielonarodowościowym, m.in. po połączeniu się z Litwą w Rzeczpospolitą Obojga Narodów Polacy stanowili tylko 40% czy po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. w II Rzeczypospolitej zamieszkiwało ok. 65 % narodowości polskiej.

Po trzech rozbiorach to Polacy byli mniejszościami narodowymi w Prusach, Rosji czy Austrii.

Napływ obcej ludności na ziemie polskie w XIX wieku wiązać należy ze wzmożonym rozwojem przemysłu. Dla pozyskania sił fachowych z krajów ościennych rząd Królestwa Polskiego dekretem namiestnika z 2 marca 1816 roku przyznał ewentualnym osadnikom szereg ulg i przywilejów: zwolnienie od cła przywożonych ruchomości , przydział ziemi tytułem wieczystej dzierżawy na plac pod budowę domu na ogród, zwolnienie od obowiązku służby wojskowej. Dzięki temu przybyli osadnicy z zaboru pruskiego, Czech, Śląska, Niemiec, a także Żydzi. W najważniejszych okręgach przemysłowych: łódzkim, warszawskim, staropolskim pojawili się kapitaliści niemieccy czy żydowscy, którzy zaczęli inwestować w rozwój przemysłu na tych terenach. Przybysze ci zamieszkali na ziemiach polskich ze swoimi rodzinami, wybudowali swoje domy oraz osiedla dla pracowników, zakładali szkoły dla dzieci, przywieźli ze sobą inną niż polska kulturę, tradycję, obyczaje oraz religie. Dzięki imigrantom- niekatolikom zaistniały w królestwie Polskim różne wyznania m. nin.: ewangelicko-augsburskie. kościół reformowany, baptystów, braci czeskich, wyznanie mojżeszowe.

Na wielu obszarach przybysze ci stali się założycielami (protoplastami) nowych kościołów, często jeszcze nieznanych katolickim Polakom, to oni tworzyli również mniejszości wyznaniowe. Gdy car po powstaniu listopadowym w 1830 roku ograniczył autonomię Królestwa Polskiego obsadził wówczas główne urzędy Rosjanami, którzy przywieźli tutaj nie tylko całe rodziny, ale również swoją religię - prawosławie.

Narodowości w Polsce w 1920r. struktura wyznaniowa miast i wsi w 1931 r. Podczas I wojny światowej, po 1915 roku nastąpiły przymusowe wywozy Polaków do Niemiec, które potrzebowały robotników na czas wojny. Na tzw. "saksy" wyjeżdżały całe rodziny Polaków. Wiele z nich osiedliło się tam na stałe. Polska odzyskała niepodległość w 1918 r., stała się państwem wielonarodowym. Uwzględniając dane statystyki językowej oraz wyznaniowej Polacy stanowili hipotetycznie 64,8-65,2%, Ukraińcy - ok. 16%, Białorusini - ok. 5,5%, Rosjanie - powyżej 0,5%, Niemcy - 2,6-2,8%, Żydzi - ok. 9,5%. Poza granicami państwa około 800 do 1 mln Polaków mieszkało na Opolszczyźnie, na pograniczu Wielkopolski i Pomorza oraz w Prusach Wschodnich.

II wojna światowa przyniosła podział ziem polskich , które znalazły się pod okupacją niemiecką i rosyjską. Po zakończeniu działań wojennych w 1939 r. Niemcy część ziem polskich włączyli bezpośrednio do Rzeszy. Były to: Pomorze, wielkopolska, Górny Śląsk, Zagłębie Dąbrowskie , Suwalszczyzna , część dawnych województw: łódzkiego z Łodzią, warszawskiego, krakowskiego i kieleckiego. Obszary te przed wojną zamieszkiwało ok.10 mln ludzi z czego Niemcy stanowili tylko 6%. Polityka hitlerowska zmierzała do natychmiastowej germanizacji, toteż wprowadzono tu niemiecką listę narodowościową - Volksliste, która miała zapewnić Rzeszy pozyskanie tzw. wartościowej rasowo części społeczeństwa polskiego. Dzieliła ona ludność na następujące grupy:
1. Niemcy aktywni politycznie w okresie międzywojennym
2. Ludność przyznająca się do narodowości niemieckiej
3. Polacy pochodzenia niemieckiego i nadający się do zniemczenia ze względów rasowych
4. "Spolonizowani Niemcy", czyli Polacy aktywnie walczący z Niemcami, ale uznani za "wartościowych rasowo"
        Na tę listę zdołano wciągnąć ponad 2 miliony Polaków. Pozostali mieli być wysiedleni do generalnego Gubernatorstwa lub deportowani na przymusowe roboty do Niemiec, a ich nieruchomy majątek przekazany III Rzeszy. Na ziemiach  tych zaczęto osiedlać Niemców z krajów nadbałtyckich i znad Morza Czarnego (X 1939 r. - III 1941 r. osiedlono 200 tys. Niemców).
          Z pozostałych ziem zajętych przez hitlerowców  do granicy: ZSRR, na rzekach Pisa- Narew-Bug- San, utworzono Generalne Gubernatorstwo. W 1941 r., po dołączeniu Dystryktu Galicja, obszar Generalnej Guberni obejmował 145 tys. km2, a zamieszkiwało go 16,6 mln ludności. Zaostrzający się w Niemczech deficyt siły roboczej zmusił władze hitlerowskie do przymusowego wywożenia Polaków z GG na roboty do Rzeszy. Wywożeni pochodzili z masowych łapanek a zatrudniani byli w rolnictwie, przemyśle i transporcie.

Ziemie zajęte przez ZSRR zostały wcielone do tego państwa a zamieszkująca je ludność otrzymała przymusowo obywatelstwo radzieckie.

Granice powojennej Polski ustalone zostały na konferencji w Jałcie i potwierdzone w Poczdamie. Wschodnia granica przebiegać miała na rzece Bug, a utratę kresów wschodnich miało Polsce zrekompensować przesunięcie granicy zachodniej do linii Odry i Nysy Łużyckiej. Porównując stan z 1918 r. Polska po II wojnie światowej miała mniejsze terytorium, ale stała się państwem jednolitym etnicznie.

Żydzi i Cyganie zgodnie z programem eksterminacji zostali w większej części wymordowani przez hitlerowców, kresy wschodnie zamieszkane przez Białorusinów, Ukraińców i Rosjan znalazły się poza granicami Polski. Niemcy podczas wojny w znacznym procencie wyjechali z okupowanej Polski.

Po ustaleniu granic nastąpiły przesiedlenia ludności: z Polski pozostałych Niemców, Białorusinów i Ukraińców, do Polski - repatriantów z ZSRR oraz wywiezionych na roboty do Niemiec oraz osiedlanie się Polaków na odzyskanych ziemiach zachodnich.

Na początku lat 60-tych liczbę mniejszości narodowych oceniało się na około 1,5% (ok. 450 tys. osób).

Polonia na świecie  W czasach rządów komunistycznych wielu Polaków opuściło kraj przede wszystkim z przyczyn politycznych lub ekonomicznych. Największy odpływ ludności w okresie od 1950 do 1975 r. zanotowano między rokiem 1955 a 1960 - ok.140 tys. ludności. Polacy wyjeżdżający zasilili polonijne skupiska na świecie wykorzystując krewnych i znajomych mieszkających zagranicą oraz stanowisko państw zachodnich i Stanów Zjednoczonych podczas tzw. "Zimnej wojny" z ZSRR. Najbardziej liczną polonią jest grupa Polaków zamieszkujących w USA (m.in. Chicago - "polskie miasto"), Francji, zachodnich Niemczech, Brazylii.


Polacy w świecie ok. 1990 r. (w tys.)
Kraj Liczba Polaków Kraj Liczba Polaków
Stany Zjednoczone 8000 Łotwa 70
Niemcy 1500 Belgia 50
Francja 750 Szwecja 50
Brazylia 700 Austria 35
Białoruś 600 Włochy 30
Kanada 550 RPA 15
Ukraina 400 Holandia 13
 Litwa 280 Dania 12
Wielka Brytania 150 Szwajcaria 7
Australia 150 Węgry 6
Argentyna 140 Rumunia 6
Rosja 100 Urugwaj 4
Czechy-Słowacja 80 Nowa Zelandia 4
Kazachstan 80 Norwegia 2

Po 1989 r. pojawili się w Polsce obcokrajowcy. Ulice większych polskich miast zapełniły się rumuńskimi rodzinami cygańskimi często utrzymujących się z żebrania. Władze RP otworzyły swoje granice dla przybyszów ze Wspólnoty Niepodległych Państw, którzy przybyli do Polski z przyczyn ekonomicznych. Wielu z nich otrzymało pozwolenie na pobyt stały dzięki polskim korzeniom czy zawarciu małżeństwa  z obywatelem  polskim. Są to Ukraińcy, Białorusini, którzy zajęli się handlowaniem na polskich targowiskach, Wietnamczycy i Chińczycy, którzy sławni są z prowadzenia oryginalnych punktów gastronomicznych.

Wielu imigrantów z XIX i pierwszej połowy XX wieku zamieszkujących na ziemiach polskich uległo spolonizowaniu, co jest zjawiskiem normalnym z upływem czasu. Przyczynami tego faktu mogły być takie rzeczy jak: zawieranie mieszanych małżeństw, brak kontaktu z przedstawicielami swojej nacji, osamotnienie, przejęcie polskich zwyczajów czy przymusowe zasymilowanie się z powodu przejawów wrogości ze strony społeczeństwa czy władz państwowych.

struktura wyznaniowa w Polsce w 1989 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku zapewnia mniejszościom narodowym wolność zachowania własnego języka, obyczajów oraz rozwój własnej kultury.
W sprawach religii głosi wolność wyznania uprawiania kultu, posiadania świątyni. Obecnie oprócz kościoła rzymsko-katolickiego, w Polsce zamieszkują wyznawcy prawosławia, kościoła ewangelicko-augsburskiego, ewangelicko-refomowanego, baptyści, świadkowie Jehowy, Zielonoświątkowcy i inni.

Ważniejsze Kościoły i związki wyznaniowe (stan na 31.12.1995)
KOŚCIOŁY-ZWIĄZKI L. wiernych KOŚCIOŁY-ZWIĄZKI L. wiernych
Kościół Katolicki Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego 2 364
obrz. rzymskiego 34 908 739 Kościół Zborów Chrystusowych 3 580
obrz. bizantyjsko-ukraińskiego 110 380 Nowoapostolski Kościół w Polsce 5 330
obrz. bizantyjsko-słowiańskiego 300 Kościół Chrystusowy 4 478
obrz. ormiańskiego 8 000 Kościół Wolnych Chrześcijan 2 450
Kościoły starokatolickie Wyznania islamskie
Kościół Polskokatolicki 23 087 Muzułmański Związek Religijny 5 123
Kościół Starokatolicki Mariawitów 26 198 Stowarzyszenie Jedności Muzułmańskiej 55
Kościół Katolicki Mariawitów 3 242 Stowarzyszenie Braci Muzułmańskich 55
Kościoły Prawosławne Judaizm
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny 544 460 Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP 1 222
Wschodni Kościół Staroobrzędowy 739 Karaimski Związek Religijny 180
Kościoły protestanckie Dalekiego Wschodu
Ewangelicko-Augsburski 85 290 Stowarzyszenie Buddyjskie Zen-Czogie 576
Ewangelicko-Reformowany 4 000 Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny 5 043
Ewangelicko-Metodystyczny 4 340 Inne
Chrześcijan Baptystów 5 870 Związek Wyznania Świadków Jehowy 122 000
Adwentystów Dnia Siódmego 6 958 Instytut Wiedzy o Tożsamości 1 020
Zielonoświątkowy 17 816 Miasto Chrystusa Nowe Jeruzalem  250